AMFETAMIN I METAMFETAMIN
(“speed”, “brzina”)

Kratka istorija
Amfetamin i metamfetamin su sintetičke supstance, prvi put dobijene hemijskim putem 1887. godine. S amfetaminima se prvi put eksperimentiše 1937. godine, kada su bili korišćeni od strane strudenata kao «PEP» tablete. Najveća primena amfetamina i metamfetamina zabeležena je tokom Drugog svetskog rata (naročito od strane japanskih pilota – kamikaza) i rata u Vijetnamu tokom 60-tih godina, kada se, zbog nedovoljnih zakonskih regulativa, povećava zloupotreba amfetamina od strane tinejdžera.
Krajem 80-tih godina u Istočnoj Aziji se razvija područje za ispitivanje sintetičkih droga. Godine 1989. razvija se jedna varijanta metamfetamina po imenu led (ice), koji se sreće i pod drugim nazivima kao što su staklo (glass), met, brzina (speed), kristal, batušabu i sl. Ova droga se puši kao krek, a ponekad se i ušmrkava ili injektira.
U grupu metamfetamina spada i kat koji potiče iz Istočne Afrike i Arapskog poluostrva, gde je vekovima korišćen u socijalnom kontekstu. Pravi se od mladih listova biljke Catha edulis. Žvakanje listova ove biljke podiže raspoloženje i smanjuje apetit. Povećano korišćenje dovodi do manijakalnog ponašanja, paranoje, a ponekad i halucinacija.

Izgled
Amfetamin u čistom stanju je beli kristalni prašak, a na tržištu se retko nalazi u čistom stanju i meša se sa kofeinom, aspirinom, glukozom, pa čak i običnim brašnom. Nalazi se u obliku tableta, kapsula različitih oblika, veličina i boja, u obliku praška i rastvora u ampulama za injekciju. Najčešće se konzumira oralno, a mnogo ređe preko injekcija.
Metamfetamin je prašak bele do tamnožute boje, a na ilegalnom tržištu se nalazi u obliku tableta i kapsula. Najčešće se konzumira ušmrkavanjem, oralno i preko injekcija.

Delovanje
Amfetamin spada u grupu psihostimulanasa i deluje na centralni nervni sistem, kardiovaskularni sistem i mišićni sistem. U centralnom nervnom sistemu dovodi do oslobađanja dopamina, čime se objašnjava njegovo dejstvo.
Dejstvo nastaje 15-30 minuta posle konzumiranja, i traje nekih 3-4 sati kod amfetamina i 6-8 sati kod metamfetamina, iako se može produžiti i do 24 sata.
Amfetamin deluje na centralni nervni sistem i uzrokuje:

1. povećanje psihomotorne aktivnosti
2. nesanicu
3. smanjenje osećaja umora
4. povećanje raspoloženja i inicijative
5. govorljivost i euforiju

Po prestanku dejstva, javljaju se:

1. nesanica
2. znojenje
3. sušenje usta
4. uznemirenost
5. gubitak apetita
6. povraćanje
7. grčevi u stomaku
8. paranoja
9. depresija
10. povećan krvni pritisak
11. proširene zenice
12. zamagljen vid
13. vrtoglavica i sl.

Ono što je karakteristično za amfetamin i njegove derivate jeste da smanjuju apetit i njegova primena u terapiji gojaznosti je opravdana samo kada se ovaj poremećaj ne može uspešno lečiti dijetetskim merama.
Najvažniji neželjeni efekti amfetamina su jak motorni nemir, halucinacije, samoubilačke i ubilačke tendencije. Javljaju se glavobolja, povećan krvni pritisak, aritmije i anginozni bol. Svi opisani efekti mogu se videti kod sportista koji pokušavaju da amfetaminima poprave svoje sportske rezultate (doping).
Opisani simptomi mogu se ukloniti primenom sedativnih lekova, a zakišeljavanjem mokraće (npr. uzimanjem vitamina C) ubrzava se eliminacija amfetamina iz organizma.

Najčešći znaci raspoznavanja akutnog korišćenja:
Ubrzan govor, hiperaktivnost, pojačana komunikativnost, suvoća usta, žeđ, proširene zenice.
Najčešći znaci raspoznavanja hroničnog korišćenja:
Obilno znojenje, neugodan miris, drhtanje ruku, suvoća usta, euforija, nesanica, raszdražljivost, gubitak apetita, fizičko propadanje, halucinacije, gubitak samokontrole, agresivno ponašanje, sklonost ka samoubistvu.

Zavisnost od amfetamina je pretežno emocionalna. U većini slučajeva, razvijaju se i tolerancija i fizička zavisnost. Naizgled bezazleno uzimanje amfetamina u svrhu otklanjanja pospanosti, a u cilju boljeg učenja tokom noći, može se takođe završiti razvojem zavisnosti.